Ödeme Emrine İtiraz: Süre, Şekil ve Sonuçları

Ödeme emrine itiraz, ilamsız icra takibinde kendisine ödeme emri tebliğ edilen borçlunun, tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine bildirdiği ve takibi durduran itiraz beyanıdır. Süre kısadır, şekil şartları ise sadedir; buna karşılık itirazın kapsamı, adres bildirimi ve imzaya ilişkin beyan gibi ayrıntılar eksik bırakılırsa itiraz beklenen sonucu doğurmayabilir. Bu yazıda ödeme emrinin ne olduğunu, itirazın nasıl yapılacağını, sonuçlarını ve çek ya da senede dayalı takipteki farklı süreleri anlatıyoruz.

Ödeme Emri Nedir?

Ödeme emri, alacaklının icra dairesine verdiği takip talebi üzerine dairenin borçluya gönderdiği, borcun ödenmesini ya da süresi içinde itiraz edilmesini bildiren belgedir. Belgede takibin hangi alacak için, hangi dayanağa göre ve hangi icra dairesi aracılığıyla başlatıldığı yazılıdır. Borçlu için icra takibi çoğu zaman bu belgeyle başlar.

Ödeme emrini alan borçlunun önünde genel olarak üç yol vardır: borcu ödemek, süresi içinde itiraz etmek ya da hiçbir işlem yapmamak. Borcun tamamen ödenmesi takibin sona ermesini sağlar; itiraz ise takibi durdurur ve alacaklıyı dava ya da mahkemeye başvuru yoluna yöneltir. Hiçbir işlem yapılmaması alacaklının takibi sürdürmesinin önünü açar. Bu seçimi yapmadan önce ödeme emrinin tarihini ve içeriğini netleştirmek gerekir.

Ödeme emri elinize geçtiğinde şu bilgilere bakmak yol göstericidir:

• Takibin türü: mahkeme kararına dayanmayan genel bir takip mi, yoksa çek ya da senede dayalı bir takip mi?
• Alacağın kaynağı ve takibin dayandığı belge
• Talep edilen asıl alacak, faiz ve diğer kalemler
• Takibi yürüten icra dairesi ve dosya numarası
• Tebligat evrakında görünen tebliğ tarihi

Bunların arasında ilk ve son madde özellikle belirleyicidir. Hangi sürenin işleyeceğini takibin türü, sürenin ne zaman başladığını ise tebliğ tarihi gösterir.

İlamsız Takipte İtiraz Süresi ve İtirazın Şekli

Bu bölüm, çek ve senet gibi kambiyo senetlerine dayalı takip dışındaki ilamsız takibi, yani bir mahkeme ilamına dayanmadan alacak iddiasıyla başlatılan genel takibi anlatır. İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 62. maddesine göre itiraz etmek isteyen borçlu, itirazını ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine bildirir. İtiraz dilekçe ile yapılabildiği gibi sözlü olarak da yapılabilir; sözlü itirazda borçlu icra dairesine giderek beyanını verir (İİK m.62/1).

İtiraz başka bir icra dairesine de yapılabilir. Bu hâlde başvurulan daire, itirazı yetkili daireye gönderir. Uygulamada itirazın doğrudan takibi yürüten daireye verilmesi tercih edilir; çünkü başka bir daireye yapılan itiraz, yetkili daireye ulaştırılması gereken ek bir aşama demektir.

Ankara’da takibi yürüten icra dairesi, ilçeye göre örneğin Yenimahalle, Keçiören ve Altındağ için Ankara Adliyesi’nde, Etimesgut ve Sincan için Ankara Batı Adliyesi’nde bulunabilir. Bu yüzden ödeme emrinin üzerinde yazan daire bilgisine bakıp itirazı doğru yere yöneltmek önemlidir.

Dilekçede Yer Alması Yararlı Olan Bilgiler

Sözlü ya da yazılı, itirazın eksiksiz anlaşılması için şu bilgilerin açıkça bulunması yararlıdır:

• Takibin yürütüldüğü icra dairesi ve dosya numarası
• Borçlunun kimlik bilgileri
• İtirazın borcun tamamına mı yoksa bir kısmına mı yöneldiği; kısmi itirazda itiraz edilen kısım ve miktar
• Takibin dayandığı senetteki imzaya itiraz varsa bunun açıkça belirtilmesi
• Yurt içinde bildirilen adres
• Tarih ve imza

Sürenin Hesabı

Yedi günlük süre, ödeme emrinin tebliğ edildiği tarihten itibaren işler. Tebligat farklı yollarla yapılabildiğinden tebliğ tarihi her zaman ödeme emrini fiilen gördüğünüz gün olmayabilir; belirleyici olan, tebligat evrakında yazan tarihtir. Bu yüzden zarfı ve tebligat evrakını saklamak, süre hesabında temel dayanaktır.

İİK m.19’daki genel kurala göre, sürenin son günü resmî tatile rastlarsa süre, tatili izleyen ilk iş günü biter. Bu kuraldan yararlanabilmek için de tebliğ tarihinin doğru belirlenmesi gerekir.

Dosyalarda sık karşılaşılan sorun, itirazın sürenin son gününe bırakılması ve o gün yapılan başvurunun eksik kalması ya da yanlış daireye gitmesidir. İtirazı ödeme emrinin ele geçtiği ilk günlerde yapmak, bu riskleri ortadan kaldırır.

Kısmi İtiraz, Adres Bildirimi ve İmzaya İtiraz

İtiraz yalnızca “itiraz ediyorum” demekten ibaret değildir. Kanun, bazı ayrıntıların açıkça belirtilmesini ister (İİK m.62):

• Borcun bir kısmına itiraz: Borcun tamamı değil bir kısmı tartışmalıysa borçlu, itiraz ettiği kısmı ve miktarını açıkça göstermelidir. Aksi hâlde itiraz edilmemiş sayılır. Örneğin asıl alacak kabul ediliyor ama faiz hesabı kabul edilmiyorsa, hangi kaleme ve hangi miktara itiraz edildiği yazılmalıdır.
• Adres bildirimi: Borçlu itirazla birlikte yurt içinde bir adres bildirmek zorundadır. Bu adres, takip sürecindeki bildirimler bakımından önem taşır.
• İmzaya itiraz: Takip imzalı bir belgeye, örneğin bir senede dayanıyorsa ve imza borçluya ait değilse bu iddia ayrıca ve açıkça ileri sürülmelidir. Yalnızca borca itiraz etmek, imzaya da itiraz edildiği anlamına gelmeyebilir.

Kısmi itirazda takip, itiraz edilen kısım bakımından durur; itirazın kapsamı dışında kalan bölüm için alacaklı takibi sürdürebilir. İtirazın kapsamını doğru belirlemek bu nedenle önemlidir.

İtirazın Sonucu: Takibin Durması

Süresinde ve usulüne uygun yapılan ödeme emrine itiraz takibi durdurur (İİK m.66). Takip durduğunda icra dairesi haciz gibi sonraki işlemlere geçemez; alacaklı, itirazın giderilmesi için kanunda öngörülen yollara başvurmak zorunda kalır.

İtirazın takibi durdurması, borcun var olup olmadığı konusunda bir karar verildiği anlamına gelmez. İcra dairesi borcun esasını incelemez; itiraz yalnızca takibin ilerlemesini durdurur. Borcun gerçekten bulunup bulunmadığı, alacaklının açacağı dava ya da yapacağı başvuru sırasında mahkeme tarafından değerlendirilir.

Alacaklının Önündeki Yollar: İtirazın İptali ve İtirazın Kaldırılması

İtiraz karşısında alacaklının önünde iki yol vardır. Hangisinin kullanılabileceği, takibin dayandığı belgenin niteliğine bağlıdır.

• İtirazın iptali davası (İİK m.67): Takip talebine itiraz edilen alacaklı, itirazın kendisine tebliğinden itibaren bir yıl içinde bu davayı açabilir. Mahkeme, bu davada alacağın var olup olmadığını esastan inceler.
• İtirazın kaldırılması (İİK m.68): Takip, imzası borçlu tarafından ikrar edilmiş ya da noterce onaylanmış ve borç ikrarı içeren bir senede ya da resmî dairelerin usulüne göre verdiği bir belgeye dayanıyorsa alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir.

Süreler birbirinden farklıdır: biri bir yıl, diğeri altı aydır. Borçlu açısından bunun anlamı, itirazın süreci sona erdirmediğidir; itiraz yalnızca alacaklının bir sonraki adımını bekletir. Bu nedenle itiraz ederken dayanılan gerekçelerin ve elde bulunan belgelerin düzenli saklanması, sonradan açılabilecek dava bakımından yarar sağlar.

Alacaklı açısından da yol seçimi önemlidir. Hangi yolun açık olduğu takibin dayandığı belgeye göre belirlenir ve her yolun süresi itirazın tebliğiyle başlar. Süreyi kaçıran alacaklı o yoldan yararlanma imkânını kaybedebilir; bu nedenle itiraz bildirimi alacaklı için de bir takvim başlatır.

İcra İnkâr Tazminatı

İİK m.67’ye göre borçlunun itirazının haksızlığına karar verilirse borçlu, takibinde haksız ve kötü niyetli görülürse alacaklı, diğer tarafın talebi üzerine, hükmolunan miktarın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir. Bu tazminata icra inkâr tazminatı denir.

Tazminatın iki yönü vardır. Haksız yere itiraz eden borçlu, alacaklının talebi üzerine bu tazminatı ödemek durumunda kalabilir. Haksız ve kötü niyetli takip yapan alacaklı ise borçlunun talebi üzerine aynı tazminatla karşılaşabilir. Tazminat kendiliğinden doğmaz: mahkemenin itirazın haksızlığına ya da takibin haksız ve kötü niyetli olduğuna karar vermesi ve karşı tarafın talepte bulunması gerekir.

Bu nedenle itiraz kararı, borcun ve elde bulunan belgelerin gerçekten değerlendirilmesinden sonra verilmelidir. Tartışmalı olmayan bir borca yalnızca süreyi uzatmak için itiraz etmek, ileride tazminat riski doğurabilir.

Kambiyo Senetlerine Dayalı Takipte Farklı Süreler

Çek ve senet gibi kambiyo senetlerine dayalı takipte kurallar farklıdır (İİK m.168). Bu takipte ödeme emrinde borcun on gün içinde ödenmesi istenir. Borçlunun itirazları ise icra dairesine değil icra mahkemesine yapılır ve süreler beş gündür:

• Senet kambiyo senedi niteliğinde değilse, beş gün içinde icra mahkemesine şikâyet edilir.
• İmza borçluya ait değilse bu iddia, beş gün içinde icra mahkemesine açıkça bildirilir. İmzayı haksız yere inkâr eden borçlu, takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezasıyla karşılaşır.
• Borçlu olmadığı, borcun ödendiği, mehil verildiği ya da zamanaşımına uğradığı yönündeki itirazlar da beş gün içinde icra mahkemesine yapılır.

Kambiyo takibinde yapılan itiraz, kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz. Borçlu, icra mahkemesinden ayrıca takibin durdurulmasına karar verilmesini isteyebilir; talebin kabul edilip edilmeyeceği mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır.

Bu ayrım uygulamada sık karıştırılır. Elinizdeki ödeme emrinin ilamsız takipten mi yoksa çek ya da senede dayalı takipten mi geldiğini belirlemek, doğru yere doğru sürede başvurmanın ilk adımıdır: ilamsız takipte yedi gün ve icra dairesi, kambiyo takibinde beş gün ve icra mahkemesi. Büromuzun icra hukuku çalışma alanında bu ayrım, dosya incelemesinin ilk basamağını oluşturur.

İcra Dairesinin Usulsüz İşlemlerine Karşı Şikâyet

İtiraz borcun esasına, şikâyet ise icra dairesinin yaptığı işleme yöneliktir. İcra dairesinin işlemi kanuna aykırıysa, örneğin tebligat usulüne uygun yapılmamışsa ya da bir işlem hukuka aykırı yürütülmüşse, yol icra mahkemesine şikâyettir (İİK m.16).

Şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine yapılır. Ancak hakkın yerine getirilmemesi ya da işlemin sebepsiz sürüncemede bırakılması hâlinde şikâyet her zaman yapılabilir; bu durumda yedi günlük süre aranmaz.

Yedi günlük bu iki süre birbirine karıştırılmamalıdır. Ödeme emrine itiraz icra dairesine yapılır ve süre ödeme emrinin tebliğinden başlar. Şikâyet ise icra mahkemesine yapılır ve süre işlemin öğrenildiği tarihten başlar.

Süre Kaçırılırsa Ne Olur?

Ödeme emrine itiraz süresi hiç kullanılmadan geçerse takip kesinleşir ve alacaklı takibi sürdürebilir; borçlunun elindeki seçenekler daralır. Süreyi kaçırmak yalnızca hiç başvurmamak anlamına gelmez: kısmi itirazda itiraz edilen kısım ve miktarın gösterilmemesi gibi eksiklikler de itirazın yapılmamış sayılmasına yol açabilir. Kalan yollar sınırlıdır ve her biri kendi şartlarına bağlıdır:

• Gecikmiş itiraz: Kanunda aranan şartların gerçekleştiği sınırlı durumlarda, süre geçtikten sonra da itiraz imkânı doğabilir. Bu yol istisnaidir ve şartların varlığı her dosyada ayrıca değerlendirilir.
• Menfi tespit davası: Borçlu, borcun hiç doğmadığını ya da sona erdiğini ileri sürüyorsa mahkemeden borçlu olmadığının tespitini isteyebilir. Dava açılmış olması tek başına takibin ilerlemesini engellemez; takibin seyri bakımından etkisi mahkemenin kararına bağlıdır.

Bu yolların hiçbiri, süresinde yapılan sade bir itirazın sağladığı korumanın yerini tutmaz. Ödeme emri tebliğ edildiğinde yapılacak ilk iş, takibin türünü ve tebliğ tarihini belirlemektir. Bu belirleme, icra takibi dosyalarında izlenecek yolu baştan netleştirir.

Elinizdeki ödeme emriyle ilgili durumunuzu büromuza aktarmak isterseniz iletişim sayfamızdan bize ulaşabilir, çalışma alanlarımızı hizmetlerimiz sayfasında görebilirsiniz.