Muris Muvazaası Nedir, Tapu İptal ve Tescil Davası Nasıl Açılır

Muris Muvazaası Nedir

Muris muvazaası, mirasbırakanın mirasçılarından bir kısmını mirastan yoksun bırakmak amacıyla, gerçekte bağış olan bir işlemi satış gibi göstermesidir. Muris, hayattayken malını sözde bir satışla mirasçılarından biri ya da üçüncü bir kişiye devreder. Tapuda satış yazılıdır, ancak gerçekte karşılık alınmamış ya da çok düşük bir bedel kaydedilmiştir. Amaç, ölümünden sonra mirasçıların bu malı miras payı olarak paylaşmasının önüne geçmektir.

Hukuki dayanak, Türk Borçlar Kanunu’ndaki muvazaa hükmüdür. Muvazaa; taraflarının bir işlemi gerçek niteliğini gizleyerek farklı göstermesi anlamına gelir. Mirasbırakan ile alıcı arasındaki gizli anlaşma, görünürdeki satış işlemini geçersiz kılar. Satışın arkasında yatan gerçek işlem bağıştır; bağış ise resmi şekle tabidir ve şekle uyulmadığı için taşınmaz bakımından geçersizdir.

Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında muris muvazaası, mirasçının hakkını koruyan en güçlü araçlardan biridir. Bunun nedeni, davanın başarıya ulaşması halinde taşınmazın tapusunun iptal edilerek mirasbırakanın terekesine geri dönmesi ve tüm mirasçılar arasında paylaşılabilir hale gelmesidir.

Muvazaanın Şartları

Muris muvazaasından söz edebilmek için aşağıdaki unsurların bir arada bulunması gerekir:

1. Görünüşte bir devir işlemi olmalıdır. Genellikle satış gibi kayda geçen tapu devri söz konusudur.
2. Gerçekte bağış ya da karşılıksız devir yapılmış olmalıdır. Satış bedelinin ödenmemiş olması ya da çok düşük olması bu yönde işaret sayılır.
3. Mirasçıdan mal kaçırma amacı bulunmalıdır. Mirasbırakan, malı belirli bir mirasçıya bırakmak veya diğer mirasçıları paydan yoksun bırakmak istemektedir.
4. Alıcı ile mirasbırakan arasında gizli anlaşma bulunmalıdır. Alıcının işlemin gerçek niteliğini bilmesi gerekir.

Alıcı, kural olarak mirasçılardan biri ya da mirasçıya yakın bir üçüncü kişi olur. Ancak üçüncü kişiye yapılan bağışlarda da muvazaa iddia edilebilir. Mirasbırakanın bakım ve ilgi gösteren çocuğuna veya yakınına taşınmazı devretmesi, tek başına muvazaa sayılmaz. Bakıma karşılık ya da vefa borcu olarak yapılan devirlerde, mahkeme işlemin gerçek amacını ayrıca inceler.

Hangi Mirasçılar Dava Açabilir

Dava hakkı, mirasbırakanın ölümünden sonra doğar. Mirasbırakan hayattayken mirasçılar bu davayı açamaz; çünkü mirasçılık sıfatı ve miras hakkı ölümle birlikte kazanılır.

Davayı açabilecek kişiler şunlardır:

• Saklı pay sahibi mirasçılar: Altsoy, ana, baba ve sağ kalan eş. Saklı payı ihlal edilen mirasçılar için hak daha güçlüdür.
• Diğer yasal mirasçılar: Saklı pay sahibi olmayan kardeşler gibi mirasçılar da muvazaalı işlem nedeniyle payı azaldıkça dava açabilir.
• Mirasçıların mirasçıları: Mirasçı ölmüşse onun mirasçıları dava hakkını devralır.

Davada hasım, taşınmazı devralan kişidir. Taşınmaz sonradan üçüncü kişiye geçmişse, iyi niyetli üçüncü kişiye karşı iptal talebi sınırlı olabilir. Bu yüzden tapu kaydındaki geçmiş devir işlemleri incelenir.

Dava, miras bırakanın son yerleşim yeri ya da taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde açılır. Dilekçede iptal ve tescil talebi yer alır; talep, kendi payı oranında ya da mirasçılar adına terekeye iade yönünde kurulabilir.

Deliller Nasıl Toplanır

Muris muvazaası davalarında ispat yükü, iddia eden mirasçıdadır. Bu yüzden delillerin sistematik biçimde toplanması gerekir:

• Tapu kayıtları: Devir tarihi, resmi senet, satış bedeli ve taşınmazın o tarihteki değeri.
• Banka kayıtları: Satış bedelinin alıcıdan mirasbırakana ödenip ödenmediğini gösteren hesap hareketleri. Bedelin ödenmediği bu kayıtlarla belgelenebilir.
• Rayiç değer farkı: Tapuda gösterilen bedel ile taşınmazın gerçek değeri arasındaki fark, muvazaaya işaret eder.
• Mirasbırakanın yaşı ve sağlığı: Devrin, mirasbırakanın ileri yaşta ya da hastalık döneminde yapılması.
• Tanık beyanları: Mirasbırakanın “malımı çocuklarıma bırakacağım” veya “bu taşınmazı ona bağışladım” şeklindeki sözleri, komşu ve akraba tanıklarıyla ortaya konur.
• Yazışma ve belgeler: Vasiyetname taslağı, mektup, mesaj, noterde düzenlenen belgeler.
• Alıcının mali durumu: Alıcının satış tarihinde bu bedeli ödeyecek mali gücüne sahip olup olmadığı.

Mahkeme, bu delillerin tamamını birlikte değerlendirir. Satışın karşılığında bedel ödendiği yönünde güçlü belgeler varsa muvazaa iddiası zayıflar. Bedel ödenmemişse ya da tapuda gösterilen bedel gerçek değerin çok altındaysa muvazaa güçlü şekilde gündeme gelir.

Tenkis Davasıyla Farkı

İki dava sık karıştırılır, ancak amaçları ve sonuçları farklıdır.

Muris muvazaası davasında devir işlemi geçersizdir; çünkü satış görünüşte vardır, gerçekte yoktur. Dava kazanılırsa tapu iptal edilir ve taşınmaz terekeye iade edilir. Paylaşım, mirasçılar arasında yasal paylara göre yapılır.

Tenkis davasında ise bağış gerçek ve geçerlidir; yani mirasbırakan malını gerçekten bağışlamıştır. Sorun, bağışın mirasçının saklı payını aşmasıdır. Dava kazanılırsa bağışın saklı payı aşan kısmı indirilir, devir tamamen iptal edilmez.

Bu iki dava birbirinin alternatifi olarak da ileri sürülebilir. Mahkeme muvazaayı kabul etmezse, devri gerçek bağış olarak niteleyip saklı pay ihlalini tenkis hükümlerine göre inceleyebilir. Tenkis davası yazısında bu davanın süre ve şartları ayrıntılı biçimde anlatılmaktadır.

Dava Sürecinde Dikkat Edilecekler

Dava açmadan önce yapılması gerekenler şunlardır:

• Mirasçılık belgesinin alınması. Hak sahiplerini gösteren bu belge olmadan dava açılamaz. Belgenin nasıl alındığı veraset ilamı yazısında anlatılmaktadır.
• Tapu kaydının ve tüm devir geçmişinin temini. Taşınmazın hangi tarihte, kimlere ve hangi bedelle geçtiği tapu müdürlüğünden alınan belgelerle ortaya çıkar.
• Taşınmaz üzerinde ihtiyati tedbir. Dava sürerken taşınmazın üçüncü kişiye devrini engellemek için mahkemeden ihtiyati tedbir kararı talep edilir. Tedbir tapu kaydına şerh edilir.
• Bilirkişi ve keşif. Taşınmazın devir tarihindeki gerçek değeri bilirkişi raporuyla belirlenir.

Dava süresince taraflar arasında uzlaşma da mümkündür. Taşınmazın paylaşımı, bedelin ödenmesi veya payların devri gibi çözüm yolları, yargılama sırasında protokolle belirlenebilir.

Karşı Tarafın Sık İleri Sürdüğü Savunmalar

Davalı taraf, muvazaa iddiasına karşı genellikle şu savunmaları ileri sürer:

• Bedelin ödendiği. Satış bedelinin mirasbırakana ödendiği iddia edilir. Bu durumda dekont, banka kaydı, çek veya senet gibi belgeler istenir. Ödemenin kaynağı, alıcının mali gücü ve tarihi de incelenir.
• Bakım ve vefa borcu. Mirasbırakana yıllarca bakıldığı, taşınmazın bu bakımın karşılığı olarak devredildiği ileri sürülür. Bu halde, devrin bakım karşılığı gerçek bir edim olup olmadığı ya da mirasçıdan mal kaçırma amacı taşıyıp taşımadığı değerlendirilir. Bakıma karşılık yapılan devir, ayrıca ölünceye kadar bakma sözleşmesi şeklinde de yapılabilir.
• Mirasbırakanın serbest iradesi. Kişinin malı üzerinde dilediği gibi tasarruf edebileceği, bu hakkın saklı pay sınırları içinde kaldığı savunulur. Mahkeme bu savunmayı saklı payın ihlal edilip edilmediğine göre inceler.
• Üçüncü kişinin iyi niyeti. Taşınmaz sonradan başkasına geçmişse, yeni malikin iyi niyetli olduğu ve kayda güvendiği ileri sürülür.

Bu savunmaların her birine karşı delil ve tanık beyanıyla cevap verilir.

Dava Öncesinde Hazırlık

Muvazaa davası açmadan önce şu hazırlıklar yapılır:

1. Tapu müdürlüğünden taşınmazın tüm tarihçesini gösteren kayıt ve resmi senet örneklerinin alınması.
2. Devir tarihindeki rayiç değerin belirlenmesi için emsal satışların ve değer tespitinin toplanması.
3. Mirasbırakanın o tarihteki sağlık raporları, yaşı ve aile içi durumunun belgelenmesi.
4. Tanık listesinin hazırlanması: mirasbırakanla yakın ilişkisi olan, söylediği sözleri bilen kişiler.
5. Mirasçılık belgesinin alınması ve hak sahiplerinin belirlenmesi.
6. Taşınmazın devrini önlemek için tedbir talebi hazırlanması.

Bu hazırlık, davanın daha sağlam bir temele oturmasını sağlar ve yargılama sırasında belge eksikliğinden doğan gecikmeyi azaltır.

Dava Kazanılırsa Ne Olur

Mahkeme muvazaa iddiasını kabul ederse, tapu kaydı iptal edilir ve taşınmaz terekeye geri döner. Taşınmaz, tüm mirasçılar adına yasal payları oranında tescil edilir. Tescilden sonra mirasçılar arasında paylaşım yapılır; anlaşma sağlanamazsa izale-i şuyu yoluyla paylaşım gündeme gelir.

Dava reddedilirse, mirasçılar tenkis hükümleri kapsamında saklı paylarını araştırabilir. Bu nedenle dilekçede muvazaa ve alternatif olarak tenkis talebinin birlikte ileri sürülmesi, hak kaybını önleme açısından değerlendirilir.

Taşınmaz Dışındaki Malvarlıklarında Muvazaa

Muvazaa iddiası yalnızca tapulu taşınmazlarda gündeme gelmez. Mirasbırakanın araç, banka hesabı, hisse senedi veya ticari işletme gibi malvarlıklarını mirasçılardan kaçırmak amacıyla devretmesi halinde de benzer bir değerlendirme yapılır. Ancak taşınmazlarda tapu kaydı ve resmi senet bulunduğundan ispat daha yapılandırılmış ilerler; taşınırlarda ise banka kayıtları, noter satış sözleşmeleri ve tanık beyanları ön plana çıkar.

Şirket payı devirlerinde, devrin gerçek bir satış mı yoksa karşılıksız bir bağış mı olduğu, şirket kayıtları ve ödeme belgeleriyle belirlenir. Bu tür dosyalarda bilirkişi incelemesi daha geniş kapsamlı olabilir.

Ankara’da Süreç

Ankara’da taşınmazın bulunduğu ya da mirasbırakanın yerleşim yerinin bulunduğu ilçeye göre asliye hukuk mahkemeleri görevlidir. Büromuz Yenimahalle’dedir; Ankara’da ve çevre ilçelerde bulunan taşınmazlara ilişkin muris muvazaası, tapu iptal ve tescil ve tenkis dosyaları takip edilmektedir.

Miras uyuşmazlıklarında genel çerçeve Ankara miras avukatı sayfasında yer almaktadır. Paylaşım aşamasına geçildiğinde ortaklığın giderilmesi davası yazısı yol gösterir.