Vasiyetname Nasıl Yapılır: Şekiller, Şartlar ve İptali

Vasiyetname Nedir

Vasiyetname nasıl yapılır sorusunun yanıtından önce vasiyetnamenin ne olduğunu bilmek gerekir: vasiyetname, kişinin ölümünden sonra mal varlığının kimlere ve nasıl kalacağını belirlediği, tek taraflı ve her zaman değiştirilebilen bir ölüme bağlı tasarruftur. Hukuki düzenlemesi, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun miras hukuku bölümünde yer alır. Vasiyetname, yasal miras kurallarını tamamen değiştirmez; yalnızca kanunun izin verdiği sınırlar içinde mirasbırakana tasarruf imkanı tanır.

Vasiyetname ile kişi, mal varlığının belirli kısmını bir mirasçıya ya da üçüncü bir kişiye bırakabilir, bir mirasçıyı belirli bir mala atayabilir, vasiyeti yerine getirme görevlisi atayabilir veya vakıf kurulması gibi tasarruflarda bulunabilir. Bu tasarrufların hangilerinin geçerli olacağı, vasiyetnamenin şekline ve saklı pay sınırlarına bağlıdır.

Vasiyetnamenin amacı, ölümden sonra aile içinde çıkabilecek uyuşmazlıkları önlemek ve mirasbırakanın iradesini açıkça kayda geçirmektir. Ancak şekil şartlarına uyulmayan veya saklı payı ihlal eden bir vasiyetname, sonradan iptal ya da tenkis davasına konu olabilir.

Vasiyetname Yapma Ehliyeti

Vasiyetname yapabilmek için iki şart aranır: on beş yaşını doldurmuş olmak ve ayırt etme gücüne sahip olmak. Miras sözleşmesinden farklı olarak tam fiil ehliyeti gerekmez, yasal temsilcinin izni de aranmaz. Bu nedenle on beş yaşını doldurmuş küçükler de vasiyetname yapabilir.

Ayırt etme gücü, vasiyetnamenin düzenlendiği an için aranır. Vasiyetname düzenlendiğinde ayırt etme gücü bulunan kişi sonradan hastalanır ya da kısıtlanırsa, yapılan vasiyetname geçerliliğini korur. Aksine, düzenleme anında ayırt etme gücü bulunmuyorsa, vasiyetname sonradan iptal edilebilir. Bu konuda sağlık raporları, doktor kayıtları ve tanık beyanları delil olarak kullanılır.

Vasiyetin kişiye özgü olduğunu da belirtmek gerekir. Vasiyetname bir vekil aracılığıyla yapılamaz; mirasbırakanın kendi iradesini bizzat açıklaması gerekir.

Vasiyetname Şekilleri

Kanun üç şekil öngörür.

Resmi vasiyetname, resmi memur tarafından iki tanık huzurunda düzenlenir. Resmi memur sulh hakimi, noter veya kanunla yetki verilmiş başka bir görevli olabilir. Mirasbırakan isteğini memura açıklar, memur bunu yazıya geçirir, mirasbırakana okur ve mirasbırakan metni onaylar. Memur ve tanıklar belgeyi imzalar. Bu şekil, en güvenli ve ispat bakımından en güçlü olanıdır.

El yazılı vasiyetname, mirasbırakanın başından sonuna kadar kendi el yazısıyla yazdığı ve imzaladığı vasiyetnamedir. Belgede düzenleme yeri, yıl, ay ve gün bulunmalıdır. Metnin tamamının mirasbırakanın el yazısı olması zorunludur; bilgisayarla yazılan veya bir başkası tarafından yazılan belge bu şekilde geçerli sayılmaz. Eklemeler ve çıkarmalar da el yazısıyla yapılmalıdır. Bu şekil kolay gibi görünse de en çok iptal edilen türdür; çünkü küçük bir şekil eksikliği vasiyetnameyi geçersiz kılabilir.

Sözlü vasiyetname yalnızca olağanüstü hallerde başvurulabilen bir şekildir. Ölüm tehlikesi, ulaşım imkansızlığı, hastalık veya savaş gibi durumlarda mirasbırakan son arzularını iki tanığa açıklar. Tanıklar beyanı yazıya geçirip, bir süre içinde sulh hakimine teslim etmek zorundadır. Olağanüstü hal ortadan kalktıktan sonra belirli bir süre geçerse sözlü vasiyetname geçerliliğini yitirir.

Tanık Şartları

Resmi vasiyetnamede tanıkların seçimi geçerlilik bakımından önemlidir. Aşağıdaki kişiler tanık olamaz:

• Fiil ehliyeti bulunmayanlar.
• Ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetlerinden yasaklı olanlar.
• Okuma yazma bilmeyenler.
• Mirasbırakanın eşi, altsoy ve üstsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri.
• Vasiyetle kendilerine bir kazandırma yapılan kişiler.

Aynı yasaklar, vasiyetnameyi düzenleyen memur için de geçerlidir. Vasiyetnameye katılan memura ve tanıklara, bunların yakınlarına vasiyetle kazandırma yapılması halinde, o kazandırma geçersiz olur. Bu nedenle kimlerin tanık olacağı vasiyetname yapılmadan önce dikkatle seçilmelidir.

Saklı Pay Sınırı

Mirasbırakan vasiyetname ile istediği her şeyi yapamaz. Kanun, bazı mirasçılara saklı pay tanımıştır. Saklı pay, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü sınırlayan, mirasçılara ayrılmış zorunlu paydır.

Saklı pay oranları şöyledir:

• Altsoy (çocuklar, torunlar): yasal miras payının yarısı.
• Ana ve baba: her biri için yasal miras payının dörtte biri.
• Sağ kalan eş: altsoy veya ana baba zümresiyle birlikte mirasçı olması halinde yasal miras payının tamamı; diğer hallerde dörtte üçü.
• Kardeşler: saklı pay yoktur; 2007 değişikliğiyle kaldırılmıştır.

Mirasbırakan, yalnızca saklı payları düştükten sonra kalan tasarruf edilebilir kısım üzerinde vasiyet yapabilir. Vasiyetle saklı pay sahibinin hakkı zedelenirse, mirasçı tenkis davası açarak vasiyetin saklı payı aşan kısmının indirilmesini isteyebilir. Tenkis davasının süreleri ve şartları tenkis davası yazısında anlatılmaktadır.

Vasiyetnamenin Açılması

Mirasbırakan öldükten sonra, vasiyetnameyi saklayan, düzenleyen veya mirasbırakanın evrakı arasında bulan herkes bunu gecikmeksizin sulh hakimine teslim etmek zorundadır. Sulh hukuk mahkemesi, vasiyetnameyi teslim aldıktan itibaren bir ay içinde açar. Açılış sırasında mirasçılar çağrılır; çağrı gerekirse ilanen yapılır. Hâkim, vasiyetnameyi okur ve ilgililere bir örnek verir veya tebliğ eder.

Vasiyetnamenin açılması, onun geçerli olduğunu göstermez. Açılış tutanağı yalnızca vasiyetnamenin varlığını ve içeriğini kayda geçirir. Geçerliliğe ilişkin itirazlar ayrı bir dava ile ileri sürülür.

Vasiyet alacaklıları ve mirasçılar, vasiyetin yerine getirilmesini talep edebilir. Mirasbırakan vasiyeti yerine getirme görevlisi atamışsa, bu kişi vasiyetnamenin uygulanmasını sağlar. Vasiyetin yerine getirilmesi sırasında tapu işlemleri, bankadaki hesaplar ve diğer mal varlıkları için ilgili kurumlara mahkeme kararı ve mirasçılık belgesi sunulur. Mirasçılık belgesinin alınması için veraset ilamı nasıl alınır yazısına bakılabilir.

Vasiyetnamenin İptali

Vasiyetname bazı hallerde mahkeme kararıyla iptal edilebilir. İptal sebepleri şunlardır:

• Vasiyetname yapıldığı sırada ehliyetsizlik (ayırt etme gücünün bulunmaması).
• İrade sakatlığı: hata, hile, korkutma veya zorlama sonucu yapılan vasiyet.
• Hukuka veya ahlaka aykırılık: vasiyetin içeriğinin kanuna ya da ahlaka aykırı olması.
• Şekil eksikliği: el yazılı vasiyetnamede tarih veya imzanın bulunmaması, tanık şartlarına uyulmaması gibi.

İptal davası, davacının vasiyetnameyi, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Ayrıca vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren on yıl geçmişse, iyi niyetli kişilere karşı iptal davası açılamaz. Bu süreler hak düşürücüdür.

İptal davasında ispat yükü, iptali isteyen kişidedir. Ehliyetsizlik iddiasında sağlık kayıtları, uzman raporları ve tanık beyanları; irade sakatlığında yazışmalar, mirasbırakanın çevresindeki kişilerin beyanları ve olayın koşulları delil olarak kullanılır.

Vasiyetnameyi Değiştirme ve Geri Alma

Mirasbırakan vasiyetnamesini her zaman değiştirebilir veya geri alabilir. Yeni bir vasiyetname yapması, önceki vasiyetnamenin yeni vasiyetnameyle çelişen kısımlarını ortadan kaldırır. Mirasbırakan eski vasiyetnamesini yırtabilir veya yok edebilir; ancak bunun geri alma niteliğinde olup olmadığı, olayın koşullarına göre değerlendirilir.

Bu nedenle vasiyetnamenin güncel tutulması önemlidir. Evlilik, boşanma, çocuk doğumu ve mal varlığı değişiklikleri gibi durumlar, vasiyetnamenin içeriğini yeniden gözden geçirmeyi gerektirebilir. Vasiyetnameyi saklamak için notere teslim etmek veya sulh mahkemesinde saklamak, kaybolma ve gizleme riskini azaltır.

Vasiyetnamede Sık Yapılan Hatalar

Vasiyetname yaparken en sık karşılaşılan hatalar, ileride uyuşmazlık doğurur:

• El yazılı vasiyetnamede tarih ve yer eksikliği. Düzenleme yeri, yıl, ay ve gün yazılmamışsa vasiyetname iptal edilebilir.
• Bilgisayarla yazılan metni sadece imzalamak. El yazılı vasiyetnamede metnin tamamı el yazısıyla yazılmalıdır.
• Saklı payı gözetmemek. Saklı pay sahiplerinin hakkını aşan tasarruflar tenkis davasına açıktır.
• Malvarlığını belirsiz tanımlamak. “Evimi çocuğuma bırakıyorum” gibi ifadelerde hangi taşınmazın kastedildiği açık değilse yorum tartışması çıkar. Taşınmazın ada, parsel ve adres bilgileri yazılmalıdır.
• Vasiyetnameyi güvenli bir yerde saklamamak. Bulunamayan veya gizlenen vasiyetname işe yaramaz. Noterde veya mahkemede saklatmak bu riski azaltır.
• Eski vasiyetnameyle yeni vasiyetnamenin çelişmesi. Değişiklikler açıkça belirtilmeli, önceki vasiyetnameye atıf yapılmalıdır.

Vasiyette Şart ve Yük

Mirasbırakan vasiyetle yalnızca bir kazandırma yapmakla kalmaz, kazandırmaya bir şart veya yük de bağlayabilir. Şart, kazandırmanın bir olayın gerçekleşmesine bağlanması anlamına gelir. Yük ise kazandırmadan yararlanan kişiye bir edim yükler; örneğin vasiyet edilen taşınmazın belirli bir kişinin oturması için kullanılması gibi.

Hukuka veya ahlaka aykırı, imkansız ya da kişinin özgürlüğünü aşırı biçimde kısıtlayan şart ve yükler geçersizdir. Yükün yerine getirilmesini, vasiyeti yerine getirme görevlisi veya ilgili mirasçılar talep edebilir. Bu nedenle şart ve yüklerin açık, uygulanabilir ve hukuka uygun biçimde yazılması önemlidir.

Ankara’da Vasiyetname ve Miras Dosyaları

Ankara’da vasiyetnamenin açılması, mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesinde yapılır; iptal ve tenkis davaları ise asliye hukuk mahkemelerinde görülür. Büromuz Yenimahalle’dedir; vasiyetname düzenleme sürecinde şekil şartlarının belirlenmesi, vasiyetin açılması, iptal ve tenkis davaları takip edilmektedir.

Mal kaçırma iddialarına ilişkin muris muvazaası yazısı, miras paylaşımına ilişkin ortaklığın giderilmesi davası yazısı ayrıntılı bilgi verir. Genel çerçeve Ankara miras avukatı sayfasında yer almaktadır.